ظرفیت اندیشه سید جمال الدین اسد آبادی در تحول علوم انسانی

❖ ظرفیت اندیشه سید جمال الدین اسد آبادی در تحول علوم انسانی

• سیدجمال الدین اسدآبادی یکی از متفکران و مصلحان اسلامگرای دوران معاصر است که با دغدغه ارائه اسلام خالص در مقابل موج تجدد و تحجر پا در عرصه اصلاح گری نهاد.

• شخصیت های چون محمد عبده، رشید رضا و اقبال لاهوری ، امام خمینی ، شهید مطهری و دیگران، همگی در زدودن خرافات و پالایش ناخالصی های دین و عرضه صحیح تعالیم دینی از وی تأثیر پذیرفته اند.

• اما یکی از ابعاد تفکرات سیدجمال‌الدین اسدآبادی که کمتر دیده شده ، ظرفیت های نظام فکری وی در تحول علوم انسانی می باشد!

• در مجموعه آثار سیدجمال که به کوشش مرحوم آیت الله سیدهادی خسروشاهی تصحیح و منتشر شده است، جلدی تحت عنوان رسائل فی الفلسفه و العرفان. این قسم شامل شش رساله است شامل: مرآة العارفین، الواردات، القضا و القدر، فلسفه التربیه و فلسفه الصناعة، العلم و تأثیره فی الإرادة و الإختیار، و ترجمه عربی رساله نیچریه می باشد.

• این رساله ها حاوی دیدگاه های فلسفی و عرفانی ، تربیتی و همچنین دارای ظرفیت متناسب با تحول علوم انسانی می باشد و ازجمله نکات جالب آثار سیدجمال اتکا به عرفان ابن عربی و فلسفه ملاصدرا می باشد.

• از سوی دیگر ایشان از اتکای مطلق بر اندیشه های غرب علی الخصوص فلسفه تحصلی ، به دلیل خطر مادیگری، برحذر می داشت.

• رساله نیچریه، که از معروفترین نوشته های سیدجمال ، به شمار می آید، حرکتی است علیه اندیشه های پوزتیویستی افرادی همچون احمد خان هندی و …!

. سیدجمال ، در رساله نیچریه، با استدلالات فلسفی، به رویاروی با احیاء گران تفکر مادی و لاادری گری می پردازد. وی در پاسخ معلمی از اهالی هندوستان می نویسد: «ای دوست عزیز! نیچر عبارت است از طبیعت و طریقه نیچریه، همان طریقه دهریه است که در قرن رابع و ثالث قبل از میلاد مسیح در یونانستان، ظهور نموده بودند. و مقصود اصلی این طایفه نیچریه، رفع ادیان و تأسیس اباحت و اشتراک است در میانه همه مردم.»

• اهمیت ظرفیت اندیشه های سیدجمال در علوم انسانی را وقتی متوجه می شویم که بدانیم وی بخشی از امروزیت ماست!