هویت فکری و فلسفی روشنگری

❖ هویت فکری و فلسفی روشنگری

• جریان روشنگری جنبشی فکری و علمی در تاریخ تمدن غرب می باشد که از قرن هفدهم ابتدا در انگلستان و سپس در فرانسه آغاز شد اگر چه می توان ریشه این جنبش را از رنسانس پی گرفت. این جنبش نوع نگاه سنتی به علم و عالم را دچار تحول اساسی نمود.

• دانشمندان روشنگر ، به زعم خود انسان و عقل وی را از عبودیت خدا و کلیسا رهانیدند و او را مستقل ساختند لذا شکل جدیدی از هستی ، معرفت و انسان شناسی تبلور یافت که باعث ظهور علوم پایین دستی متفاوتی از گذشته شد.

• روشنگری در فرهنگ های متفاوت‌ _ فرهنگ آنگلوساکسون ، آلمانی و فرانسوی _ تعین مختلفی پیدا کرد ولی در اصل مسئله که انسان و عقل وی محور است اشتراک پیدا می کند .

• از جمله اندیشمندانی که در بسط و توسعه این جریان نقش داشته اند می توان به دکارت ، هیوم ، اسمیت ، دیدرو، ولتر، روسو، مونتسکیو و کانت … اشاره نمود که «روح روشنگری» را در فلسفه، سیاست، اقتصاد، تعلیم و تربیت و… سرریز کرده اند.

• “جرات اندیشیدن داشته باش!” شعاری است که اولین بار هوراس رومی مطرح می کند و با تلاش کانت و سایر اندیشمندان پس از هزاران سال فاصله از هوراس در این عصر ، به اوج خود می رسد.

• کانت در مقدمه نوشته خود نسبت روشنگری، درباره این شعار که حاکی از یک پروژه فلسفی می باشد ؛ چنین قلم می زند: «روشنگری خروج انسان از صغارتی است که خود بر خویش تحمیل کرده‌است. صغارت، ناتوانی در به‌کاربردن فهمِ خود، بدون راهنمایی دیگری است. این صغارت، خود تحمیلی است اگر علت آن نه در سفیه بودن بلکه در فقدانِ عزم و شهامت در به‌کارگیری فهم خود بدون راهنمایی دیگری باشد. شعار روشنگری این است: «در به کارگیری فهم خود شهامت داشته باش».

• انسان متولد شده از آبستن این شعار، دیگر انسانی نبود که خود را در حصاری از عقل فلسفی و طبیعی ارسطویی و شهود وحیانی محدود کند . در این عصر عقل معنای جدیدی یافت که در مکتب آلمان یک نوع و در مکتب انگلیس به نوع دیگری صورت بندی شد.